Archive for August, 2014

Zomerdromen over perfectie…

Written by Peter de Leeuwerk. Posted in Blogs

Wat hebben het boek ‘De Cirkel’ van David Eggers, mijn recente bezoek aan IKEA, het WRR-rapport ‘Naar een lerende economie’ en mijn huidige interim-functie bij de Hogeschool voor Arnhem en Nijmegen (HAN) met elkaar te maken? In elk geval het moment waarop zij in mijn gedachtewereld samenkomen: in de vrije denkruimte die ik elk jaar opnieuw ervaar wanneer mijn vakantie erop zit en de meeste anderen nog weg zijn, op mijn racefiets zoevend over de Betuwse dijken, in mijn achtertuin of in leeg kantoor met Radio4 op de achtergrond. Vaak ongestructureerde flarden van gedachten, waarvan ik naarmate de tijd vordert steeds meer het vermoeden krijg dat er een samenhang tussen bestaat en waarvan ik vermoed dat de cirkel zich als vanzelf sluit zodra ik het ga opschrijven.

Laat ik daar dan ook maar mee beginnen. Het boek ‘De Cirkel’ is een veel besproken Amerikaanse roman waarin aan de hand van de belevenissen van een jonge vrouw een moderne versie van George Orwell’s ‘1984’ gestalte krijgt (u heeft het vast gelezen, want ik kreeg het gevoel dat ik een van de laatsten was). Weliswaar slecht geschreven (volgens mij heet de schrijver gewoon tante Betje), maar daarom niet minder beklemmend belichtend hoe jaloersmakende perfectie geruisloos overgaat in angstaanjagende perversie. En over perfectie gesproken: zoals (bijna) elke ouder met jong volwassen kinderen mocht ik deze zomer mijn fysieke en financiële draagkracht inzetten bij de bekende Zweedse meubelsupermarkt. Bewondering om zo veel slimheid en irritatie over de massaliteit streden om de overwinning. Bijna had de eerste gewonnen, totdat enkele zorgvuldig door mijn dochter geselecteerde artikelen toch niet op voorraad bleken te zijn. Want er hoeft niet veel te gebeuren om de belofte van perfectie in haar tegendeel te doen veranderen. Een perfect concept vereist nu eenmaal een meer dan perfecte uitvoering. Afgelopen voorjaar verscheen het veel- (maar helaas kort-)besproken WRR-rapport ‘Naar een lerende economie’. Ik had het stellige voornemen om mij er in de zomer in te verdiepen. Aldus geschiedde. Dit m.i. perfecte rapport betoogt het volgende: ‘Veranderingen op het gebied van de capaciteiten van mensen en instituties bieden de meeste kansen voor het versterken en vergoten van de responsiviteit van de Nederlandse economie op de lange termijn. Het verdienvermogen van Nederland zal gebaseerd zijn op menselijk kapitaal, op kennis en kunde en op het continu kunnen aanpassen van beide aan nieuwe situaties. Daarvoor is het cruciaal dat kennis kan circuleren, mensen hun capaciteiten kunnen vergroten en werk en leren met elkaar verbonden worden.’ Ook hier: niet alleen wordt duidelijk gemaakt wat er moet gebeuren, maar ook hoe het moet gebeuren. Dubbele perfectie dus: in visie èn uitvoering. En dat tegen de achtergrond van de notie dat in een steeds transparanter en onderling verweven wordende wereld, waarin talloze economieën met een historische achterstand in zeer rap tempo dichterbij komen, het verschil schuilt in de details, dus in de perfecte uitvoering.

Bij de HAN heb ik het afgelopen jaar als kwartiermaker en interim-directeur mogen bouwen aan het zgn. Centrum voor Valorisatie en Ondernemerschap (CvVO), helemaal in de geest van het WRR-rapport: ‘kennisinstituten zo organiseren dat ze voldoende interacteren met hun omgeving om kennis structureel alle kanten op te laten stromen’. Ik werd nog enthousiaster over waar wij mee bezig zijn na het lezen van de volgende passage in het WRR-rapport: ‘Wat we voor elkaar moeten zien te krijgen is kennisontwikkeling gebaseerd op samenspraak, waarbij maatschappelijke vragen aanleiding vormen tot onderzoeksvragen, en waarbij deze kennis aan verschillende partijen in de samenleving ter beschikking wordt gesteld – waarbij alle mogelijke disciplines een rol kunnen spelen, van materiaalkunde tot sociale psychologie.’ Want met onze projecten rond actuele thema’s als ‘zorg’, ‘huisvesting’ en ‘ondernemerschap’ zitten we ook op dat spoor.

Heb ik dan helemaal geen zorgen? Toch wel, en dan met name over drempels die een perfecte uitvoering van een perfect plan belemmeren: hoe om te gaan met de spanning tussen onderwijs- en valorisatieprocessen, met de spanning tussen lange-termijngerichtheid en korte-termijnfinanciering, met de spanning tussen keuzes moeten maken en alles interessant vinden, met de spanning tussen relatie- en doelgerichtheid. Gelukkig zie ik veel mensen om mij heen die het meer dan de moeite waard vinden om dagelijks hun bed uit te komen om deze Echternacher processie voort te zetten.  Want dat is het: twee stappen vooruit, één achteruit.

Tot slot een in elk geval voor mij geweldige eyeopener uit het WRR-rapport. Ons handelssucces in de zeventiende eeuw is niet zozeer het gevolg van ons collectieve instinct om de wereld te verkennen, maar simpelweg het gevolg van een technologische doorbraak. Een timmerman ontwikkelde een krukas om de ronddraaiende beweging van een molen om te zetten in een heen-en-weer beweging van de zaag. Zagen werd daardoor maar liefst veertig keer zo productief, waardoor scheepswerven in Nederland een schip in negen maanden konden bouwen, iets wat men in andere landen in het geheel niet vermocht. Zo werd de Nederlandse handelsvloot in korte tijd groter dan die van Portugal, Spanje, Engeland en Frankrijk bij elkaar. Niets nieuws onder de zon dus: alleen multidisciplinaire (technologische) doorbraken gericht op het oplossen van maatschappelijke vraagstukken leiden tot groei van het verdienvermogen van Nederland. Dit is geen stip op de horizon, maar de weg die we dagelijks moeten bewandelen.

Peter de Leeuwerk