Archive for March, 2015

Rendementsdenken…

Written by Erwin van Rooijen. Posted in Blogs

Ik vind het wel leuk, die maatschappelijke discussie over het doorgeslagen rendementsdenken. De studentenopstand, de bezetting van het Maagdenhuis, oude tijden herleven. Zelf studeerde ik in een heel braaf decennium. In 1969 was ik te jong, nu ben ik te oud om een revolutionair student te zijn. Maar wel solidair natuurlijk. Want in grote lijnen ben ik het ook wel eens met de argumenten. Natuurlijk zie ik ook de verschillen met de bezetting in 1969 en de ideologische context van toen. Maar het is onmiskenbaar dat ‘de politiek’ en ‘de ‘managers in Onderwijsland’ (de goeden niet te na gesproken) ons hoger onderwijs de afgelopen jaren wel heel erg ge-neoliberaliseerd hebben met targets, prestatie-indicatoren, sturingsmodellen en onbegrijpelijke, vaak dubieuze bekostigingsstructuren. De hoogste tijd voor tegengas. Terecht wat mij betreft. Ik vind ook dat er altijd plaats moet zijn voor ‘kleine’ en ‘obscure’ studies: Noors, Assyrisch Babylonisch, Theologie, Oosterse filosofie, Nieuw Grieks, Papyrologie, u noemt het maar. Maatschappelijke relevantie is een betrekkelijk en ideologisch bepaald begrip. Hoe meer het economische en culturele kapitaal met elkaar in balans zijn, hoe hoger het beschavingsgehalte van een samenleving (om de grote socioloog Bourdieu maar weer eens te parafraseren). Helemaal mee eens.

Toch ben ik in mijn werk als adviseur altijd bezig met het ‘vergroten van het rendement’ in het belang van mijn klanten. Zij willen (bij voorkeur meetbare) effecten zien van mijn ‘interventies’. Dat is vaak ook terecht (niet altijd). Staat dat dan niet op gespannen voet met bovenstaande, ideologisch getinte alinea? Ben ik dan wel geschikt voor dit werk? Ben ik geen opportunist?
Het antwoord is volmondig: nee, ik ben geen opportunist, ik ben niet ‘te kwader trouw’ (Sartre), ik ben bij uitstek geschikt voor het werk als professional adviseur. Dat durf ik met stelligheid te beweren, omdat ik iedere dag reflecteer op deze vragen en omdat ik ‘rendement’ altijd zie en begrijp op drie verschillende niveaus tegelijk.

Om dit te duiden gebruik ik (steeds vaker ook in opdrachten) graag de metafoor van de ‘ijsberg’. Wellicht kent u het beeld. Wat wij dagelijks zien is de top van de ijsberg. Hier gaat het om kennis en vaardigheden, om presteren, om rationele analyses, om strategie en om meetbaar effect. Een vluchtige en platte wereld, waar de vraag ‘wat doen we?’ centraal staat. Daaronder – we zijn inmiddels onder water – zit de laag van ‘waarden en opvattingen’. Hierbij gaat het om de vraag: ‘wat denken we?’ Daaronder – en meestal echt onzichtbaar – komen we terecht in de laag van ‘drijfveren en eigenschappen.’ ‘Wat willen we echt?’ is hier de dominante vraag.

Als adviseur (maar ook in niet mijn declarabele uren) probeer ik altijd alle drie de lagen van de ijsberg in het oog te houden en te bedienen. Ik weet dat mijn opdrachtgevers vaak onder druk staan, omdat er ‘geleverd moet worden’. Daarbij ondersteun ik graag. ‘Als consultant verkopen wij immers nachtrust’, zoals een directeur van mij het ooit zo mooi verwoordde.
Maar ik weet ook, dat mijn opdrachtgevers met hun eigen waarden en drijfveren werken in de setting waarin ze werken. Hoe verhouden deze zich tot de ‘maatschappelijke opdracht’ waarvoor hun organisatie ‘aan de lat staat’. Wat zijn hun idealen? Wat zijn hun ambities? Wat zijn hun zorgen?
Ook dat probeer ik altijd in beeld te krijgen en te begrijpen. Ook daarop probeer ik mijn adviezen af te stemmen, niet als psycholoog, maar als adviseur. De metafoor van de ijsberg gaat overigens ook op voor ‘organisaties’ als geheel.

Ook ik denk dus wel degelijk in ‘rendement’, maar dan wel in ‘rendement in drie lagen’. Alleen dan kan ik goed functioneren als adviseur, alleen dan heb ik echt toegevoegde waarde.

Daarom ben ik blij dat ik ooit een doorgaans niet zo maatschappelijk relevant geachte studie heb gedaan. Daar heb ik leren reflecteren. Daarvan pluk ik elke dag de vruchten. Alleen jammer dat ik nooit in opstand ben gekomen.

 

Erwin van Rooijen