Archive for April, 2016

Kansrijk onderwijs…

Written by Erwin van Rooijen. Posted in Blogs

Kinderen van hoger opgeleide ouders krijgen meer kansen in het onderwijs en stromen door naar hogere opleidingsniveaus dan kinderen van lager opgeleide ouders, zo rapporteert de Inspectie van het Onderwijs in ‘De Staat van het Onderwijs’. Nadat het belang van de citotoets is teruggeschroefd en ‘het schooladvies’ zwaarder is gaan wegen, blijken vooral kinderen van hoger opgeleide ouders hiervan te profiteren. Assertief en verbaal begaafd als zij (zouden) zijn ‘praten zij het schooladvies omhoog’. Het is de bekende pendelbeweging: draagt het onderwijs bij aan emancipatie of juist aan de reproductie van sociale ongelijkheid? Waar kunnen we bijsturen?

De media doen met groeiende verbazing en verontwaardiging verslag van deze bevinding. Alsof er een nieuwe natuurwet aan het licht is gekomen, terwijl dit fenomeen al bekend is sinds de grote socioloog Bourdieu in de jaren zeventig de begrippen sociaal en cultureel kapitaal introduceerde. Ook de onlangs overleden onderwijssocioloog Jaap Dronkers heeft hierover intelligente dingen gezegd. Kortom: de verbazing verbaast mij. Dit weten we toch al lang?

Maar wat mij echt stoort in de maatschappelijke discussie is de dominantie van het rendementsdenken – ja, daar is ie weer! – in termen van verticaal geduide ‘niveauverschillen’: havo is ‘hoger’ dan vmbo, vwo is ‘hoger’ dan havo etc. Ik heb het er op deze plek eerder over gehad: we denken uiteindelijk toch weer altijd in ‘verticale lijnen’. Dat paradigma is hardnekkig en schadelijk.

Het is op zijn zachtst gezegd een ietwat hypocriete ambivalentie, dat er enerzijds (ook door het Ministerie van OCW) voortdurend en terecht wordt geroepen dat het vmbo en het mbo moeten emanciperen, impulsen moeten krijgen, trots moeten zijn, want Nederland heeft behoefte aan ‘vakmensen’, terwijl anderzijds in de ‘ongelijke kansen discussie’ toch voortdurend wordt gesuggereerd (ook door OCW) dat het ‘jammer’ en ‘oneerlijk’ is dat kinderen ‘blijven steken’ op mbo-niveau.

Dat is slecht voor het imago van het vmbo en het mbo. Ook is het stigmatiserend en demotiverend voor de vele en vele kinderen en studenten, die gewoon heel goed bezig zijn op het vmbo en mbo en straks een nuttige bijdrage gaan leveren aan onze arbeidsmarkt en samenleving. Bovendien kan het een knauw geven aan de identiteit en het zelfbeeld van leerlingen: “Tja, wie voor een dubbeltje geboren wordt …”

Kansrijk onderwijs is onderwijs dat niet voortdurend gedicteerd en opgejaagd wordt door de ‘drang naar boven’, naar ‘het hoogste niveau’. Daarmee zeg ik niet dat je niet voortdurend moet proberen om het beste uit jezelf te halen, maar dat loopt niet altijd langs de verticale lijn ‘omhoog’. En natuurlijk moeten we iedere generatie blijven aansporen om de talenten optimaal te ontplooien. Het is een paradox, maar daartoe draagt de huidige discussie over ongelijke kansen niet bij.

Erwin van Rooijen